De helende werking van klankschalen en hun relatie met Tibet |
|
Inleiding In dit artikel onderzoek ik de werking van klankschalen en hun gebruik in het gebied van de Himalaya’s. Ik gun mezelf daarbij een open en ruime geest. In muziek-termen gezegd: ik improviseer: ik speel met mogelijke verbanden tussen onze westerse cultuur en de cultuur van Tibet. Wetenschappelijk gesproken: ik stel een hypothese en tast in dit onderzoek af om mijn keuze enige grond te geven. Dit onderzoek wordt onderbouwd door mijn studies Tibetaans boeddhisme. Verschillende scholen zijn mij vertrouwd: van Hinayana naar Dzogchen. Ik heb de oorsprong van de sjamanistische Bön in het oude koninkrijk Zhang Zhung bestudeerd. Aanleiding Ik heb gereisd in India, Indonesië, Ladakh en Nepal. Steeds weer keek ik uit naar informatie over de toepassing van klankschalen. Ik zocht in kloosters en bij ambachtslieden. Ik had verwacht klankschalen te zien in de vele kloosters die ik bezocht. De enige klankschaal die ik ontdekte was in het volkenkundig museum in Jakarta, Indonesië. In een vitrine met nauwelijks tekst ter informatie. Schat Indonesië is een tijd lang boeddhistisch geweest en in deze periode bouwde men de Borubudur, een driedimensionale architectuur van een open mandala, gebouwd tussen 750 en 850 na Chr. Dit wereldwonder is lange tijd verstopt gebleven onder een dikke laag as en begroeiing. Pas in 1814 werd de Borubudur her-ontdekt en ontbloot door Nederlanders. Dat kunstwerken worden gecreëerd, verdwijnen en opnieuw tevoorschijn komen boeit me. En, waarom her-ontdekken westerlingen zo’n kostbare schat als de Borubudur? Bestaat er een traditie in Azië voor het verstoppen van schatten? Tertön Tibetanen kennen deze traditie in het begrip tertön. Het is informatie, een schat aan kennis, welke inzichtelijk is bij een boeddhistische leraar. Omdat de tijd en de cultuur op dat moment niet rijp is voor het ontvangen van deze kennis verdwijnt deze informatie om op een geschikt moment tevoorschijn te komen. Oude wijze leraren die deze schat aan kennis eeuwen later opnieuw ont-dekken en doorgeven in die nieuwe tijd heten terma's. Non-lokaliteit De vraag is of de her-ontdekking plaats dient te vinden in de eigen cultuur. Is het mogelijk dat bloei en rijping van deze kennis plaatsvindt in een andere cultuur, op een andere lokatie en met andere middelen? Hoe beweegt informatie zich vrij in tijd en ruimte? Niet gehinderd door plaats en tijd? Kunnen bijvoorbeeld klank- schalen tertöns zijn? Kan de wereld van nu ontvankelijk zijn voor de openbarende werking van de klanken van klankschalen? De Tibetanen hebben zich sinds 1957 als vluchtelingen verspreid over de gehele wereld. In de periode van de Borubudur waren zij heersers. Ook Nederlanders zijn verspreid geweest over de gehele wereld en hebben invloed gehad op andere culturen, eeuwen lang. Kunnen we open kijken, naar wat de bijdrage is van migratie van culturen? Aan verruiming van creativiteit, inspiratie en waarneming? Aan de kostbare bijdrage van een vreemde cultuur in je eigen cultuur? Dienen daartoe deze tertöns? Westerse klassieke muziek Kijk eens naar de schat van onze westerse klassieke muziek. In deze tijd zijn er vele Chinese studenten aan de westerse conservatoria. Onder de beste vertolkers van westerse klassiek muziek vindt men chinezen. Het is een hele prestatie als je opgegroeid bent in een totaal andere muziek-cultuur. Als je naar Chinese muziek luistert vindt je een heel ander waarde en toon-systeem dan de westerse klassieke muziek. Je zou kunnen zeggen dat men andere oren nodig heeft. In ieder geval luistert men anders. Om vanuit hun traditie om te gaan met westerse muziek vraagt om een verruiming van waarneming. Een bijzonder creatief proces dat veel inspiratie en vreugde geeft. Klank en Tibetaanse monniken In 1995 werd ik uitgenodigd om muziektherapeutisch te werken met adolescente Tibetaanse monnikken die getraumatiseerd waren. Ik vertrok met een Nederlandse boodschappentas vol klankschalen. Misschien was dit de eerste keer dat klankschalen de reis naar India maakten vanuit Europa. Wanneer ik over onze westerse muziek sprak, over melodie of ritme, verstonden zij niet de bedoelingen in onze muziek. Om een melodielijn te volgen gebruiken wij de begrippen hoger en lager. Dit was hun totaal vreemd. Dunner en dikker was dit voor hun. Als de sfeer van de melodie dikker werd gingen we in toonhoogte omlaag. Het lukte mij niet hun het verschil duidelijk te maken tussen 4/4-maat en 3/4-maat. Mentaal kenden ze gewoonweg die begrippen niet. Ze voelden wel de verschillen in hun lijf door de bewegingen te maken. Voor hun was 4/4 recht en 3/4 rond. Zo beleven wij westerlingen dit ook. Klankschalen en toepassingen Nu, 2010, worden de klankschalen op ruime schaal toegepast in verschillende branches. In Amerika als ondersteuning bij trauma: Holocaust-slachtoffers en veteranen van de oorlog in Afghanistan. In Polen werkt men met klankschalen in gevangenissen waardoor het aantal zelfdodingen sterk is verminderd. In Tilburg werkt Soundfulness met klankschalen bij SGLVG ( Sterk Gedragsgestoorde Licht Verstandelijk Gehandicapten). Overeenkomsten in geschiedenis Klank kan veel in beweging brengen. Toen ik naar India ging nam ik muziek mee uit onze westerse traditie, onder andere Hildegard von Bingen ( 1098-1179). Ik was verbaasd hoe gemakkelijk en ontvankelijk de monniken deze muziek aanvaardden. Het was alsof ze zich de trillingen van die tijd her-innerden. Voelden ze de sfeer van die tijd ? Ik ontdekte dat in diezelfde tijd in Tibet Machig Labdron (1055 – 1149) leefde. Beide waren non en leefden in een sterk mannelijk dominante omgeving. En alletwee hadden een krachtige invloed op de cultuurlijke omgeving, op de relatie maatschappij en spiritualiteit. Ook op de religieus-spirituele relatie zelf en niet-zelf. Van Machig Labdron komt de beoefening van Chöd: het krachtig plots doorklieven van ego. Dat in dezelfde tijd twee vrouwen, zó ver uiteen van elkaar, zoveel politieke en religieuze betekenis hadden op hun cultuurlijke omgeving! Over non-lokatliteit van informatie gesproken. Subtiele communicatie Wanneer ik met klankschalen werk merk ik dat de mensen zich gemakkelijk laten raken door de klanken. Er ontstaat een hartelijk en open contact tussen de aanwezige luisteraars. Dit kunnen deelnemers zijn in een workshop, geriatrische bewoners in een verzorgingshuis of soldaten met posttraumatisch stress-stoornis. Men komt gemakkelijk uit afwerende houdingen van pijn en verdriet. Men resoneert meer met elkaar. Dit spelen met klanken in interactie met mensen ís schatgraven. Zeker wanneer pubers op school zich aan elkaar tonen, in kwetsbaarheid zonder rivaliteit of strijd. Aanvankelijk zijn ze opstandig en uitdagend en voeden zich door in hun groep steeds bevestiging te zoeken. Ze voelen zich duidelijk verplicht aan hun groepsidentiteit. Gaandeweg de klanksessie komen ze los van hun dagelijkse houding. Dit is voelbaar in het lokaal. De leerlingen hebben dit ook zelf waargenomen en vertellen hierover in de groep. Ze hebben geen schroom om hun intieme belevingen te delen. Ze voelen zich open ontvangen in de groep. Een leerling merkt op: “ meneer, weet u dat er vandaag iets bizonders is gebeurd?” “De klas was stil en we hebben echt geluisterd naar elkaar.” Informatie Mijn Tibetaanse leraar die mij naar India uitnodigde had mij gevraagd de monniken te vertellen over het leven in mijn thuisland, Nederland, en hoe ik als kind onderwijs had gekregen. In mijn verhalen aan de jonge monniken liet ik steeds beweging terugkomen: cyclus en ritme. Zoals bijvoorbeeld de beweging van water over de aarde. Het was voor hun een openbaring te horen dat een waterdeeltje dat in Tibet als regen neerdaalt van ver kan komen, vanuit de oceanen over de bergen. Hun wijze van de natuur beleven is dat alles in de natuur één is. Ook de regendruppel met de oceaan die ze nooit hadden gezien. Ze nemen dit voelend waar vanuit nonlokaal bewustzijn. Ze hebben nooit geleerd dit te benoemen met mentale begrippen. Het proces wat wij westerlingen ‘leren” noemen. Afsluiting Dit artikel schrijven voelt als een spel. Ik beleef hoe vertrouwd ik ben met de helende werking van klanken. Mijn improviseren is een spel van intuïtie. Voeg daarbij mijn jarenlange ervaringen in klanktherapeutische toepassingen waardoor ik nu kan zeggen dat dit in mij een voelend weten heeft ontwikkeld. Dit is voorbij hypothese. Ik voel me dankbaar, gesterkt en vol voltrouwen. Dat is wat ik graag wil doorgeven in mijn aktiviteiten met de klankschalen. Zoals in de verschillende Masterclasses, beide op basis van de tibetaans boeddhistische en sjamanistische traditie. Mindfulness en Klankschalen Mindfulness Being with Death Kees Peters |